Նյութը՝ Հարություն Ծատրյանի
Լուսանկարները՝ Լուսի Սարգսյանի
Տեղադրվել է 24-08-2016
«Զուլալ» ակապելլա եռյակ. «Մեր ժողովրդական երաժշտությունն ամենից բնական աղբյուրներից է եկել»
Հարցազրույց ԱՄՆ-ում ձեւավորված երաժշտական տրիոյի անդամներ Թենի Ապելյանի, Անայիս Տեկերյանի եւ Երազ Մարկարյանի հետ:

«Զուլալ» ակապելլա եռյակն առաջին անգամ համերգով հանդես եկավ Հայաստանում եւ գերեց հայ հանդիսատեսին իր մաքուր ձայնով եւ ազգային երաժշտության ելեւէջումներով: Երաժշտասերների հետ հանդիպումը կայացավ հուլիսին` Երեւանի կամերային երաժշտության տանը: «Երիտասարդ» առցանց պարբերականը ոչ միայն ունկնդիրների թվում էր, այլեւ առիթը բաց չթողեց նախատեսվածից մի քիչ ավելի երկար զրուցելու եւ մի փոքր ավելի լավ ճանաչելու «Զուլալ»-ի անդամներին՝ Թենի Ապելյանին, Անայիս Տեկերյանին եւ Երազ Մարկարյանին:

- Առաջին հարցս Թենիին է ուղղված: Ինչպես Ձեր կենսագրությունից է հայտնի, որ Դուք սիրում եք դասավանդել, երաժշտության Ձեր ընկալումները փոխանցել նաեւ ուսանողներին, պատանիներին: Արդյո՞ք դա հաճելի զբաղմունք է: Հայկական երաժշտության տարածումը երիտասարդների շրջանում ի՞նչ հաճույք է տալիս Ձեզ:

- Երաժշտության այն ոճը, որը մենք ենք ընտրել, ժողովրդական ծագում ունի, այն գալիս է ամենից բնական միջավայրից՝ ժողովրդից: Մեր ժողովուրդը երգել սկսել է շատ տարիներ առաջ, երբ չկար ոչ երաժշտություն, ոչ նոտաներ, այդ պատճառով մեր ժողովրդական երաժշտությունն ամենից բնական աղբյուրներից է եկել ու հասել մեզ: Մյուս կողմից փոքրիկ երաժիշտները` մանուկները, մեր ժողովրդի հայելին են՝ առավել բնական են, սիրտները բաց են մինչեւ կյանքի ճնշումները կսկսեն պղտորել նրանց հոգին: Այդ մանուկները պատրաստ են ընդունելու բնական երաժշտությունը: Իրենց հետ իսկապես շատ եմ սիրում աշխատել, պարապել ժողովրդական երաժշտություն, քանի որ երաժշտության եւ այն ընկալողի միջեւ բնական լինելու կապ կա, ընդհանրությունը մեծ է:



- Թենի՛, դասավանդո՞ւմ եք միայն հայկական ծագում ունեցող դպրոցականներին, թե նաեւ օտարազգիներին:

- Ես միայն հայկական դպրոցում եմ դասավանդում: Սակայն չէի ասի, թե միայն հայ մանուկներին ենք մենք կրթում: Գալիք 2017 թ.-ի գարնանը մենք խմբով պատրաստվում են ելույթ ունենալ նաեւ Քարնեգի սրահում: Հայկական մի քանի երգեր մեր մշակմամբ պետք է տարածենք Նյու Յորքի հանրակրթական դպրոցների 7000-ից ավելի երեխաների շրջանում: Այդ դպրոցականների մեջ տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ կլինեն Մանհեթնի 5 շրջաններից: Այդ փոքրիկները պետք է հայկական երգերը մեր օգնությամբ սովորեն իրենց ուսուցիչների հետ միասին: Պատրաստվում ենք այդ օրն էլ տարբեր երգեր ներկայացնել:

- «Զուլալ»-ի ստեղծման պատմությունը բավականին հետաքրքիր է, քանի որ մասնագիտական առումով Դուք միասին չեք կրթվել: Բոլորդ թեեւ այսօր Նյու Յորքում եք բնակվում, սակայն մինչեւ խումբ կազմավորելն ապրել եք ԱՄՆ-ի տարբեր մասերում: Օրինակ, հայտնի է՝ Երազը մարքեթինգ է սովորել, իսկ ավելի ուշ թեկնածուական ներկայացրել կլինիկական հոգեբանության վերաբերյալ: Այս պարագայում ինչպե՞ս է ստացվել միավորվել եւ խումբ ստեղծել:

- Ճակատագիրն է նպաստել մեր խմբի ստեղծմանը: Շատ պատահական է ստացվել մեր հանդիպումը: Օրինակ, մեզնից մեկն հայ ընկերներից մեկին էր հանդիպել Հայաստանում: Փողոցում պատահական շփման արդյունքում որոշակի ընդհանուր ծանոթների շրջան էր ստեղծվել: Ինքս Անայիսին ծանոթ չեմ եղել մինչեւ իր համերգներից մեկին ներկա չլինելը: Շատ հավանեցի նրա ձայնը, ինչից հետո որոշեցի՝ պետք է ծանոթանամ նրա հետ: Շատ ոգեղեն ձայն ուներ, ակապելլա էր երգում: Երբ մոտեցա, խոսեցի, միանգամից ընդհանուր թեմա գտանք խոսելու, երկար շփվեցինք:

- Երա՛զ, ի՞նչ տվեցին այդ շփումները: Արդյունքո՞ւմ ձեւավորվեց խումբը:

- Հայկական սփյուռքի մեջ քիչ են ակապելլա երգող խմբերը: Մի փոքր պատահական ստացվեց ամեն ինչ: Թենին էլ էր ակապելլա երգում, այնպես որ շատ ընդհանրություններ ունեինք, թեեւ չգիտեինք միմյանց: Հանդիպեցինք, ուղղակի շփվեցինք, որեւէ միտք չկար ինչ-որ խումբ ստեղծելու, ցանկանում էինք ուղղակի հայկական ժողովրդական երգեր մշակել կամ երգել իրար համար:



- 2000-ականների սկզբին հանդիպելով իրար, իսկ 2002 թ.-ին էլ ստեղծելով խումբը՝ ընդամենը 2 տարի անց ունեցած առաջին ձայնասկավառակը՝ վերնագրված խմբի անունով «Զուլալ»: Խմբի անվան ընտրությունն առավել քան հասկանալի է, սակայն առաջին ալբոմի անվանումը կապել խմբի հետ չունե՞ր արդյոք որոշակի մարքեթինգային քայլ: Անայի՛ս, անհրաժե՞շտ էր, որ հանրությունը ճանաչի «Զուլալ»-ին «Զուլալ»-ի միջոցով:

- Կարծում եմ՝ շատերն են այդպես վարվում: Խմբի եւ առաջին ձայնասկավառակի անվանումների նույնությունը հատուկ ընտրված քայլ չէր, ուղղակի այդպես շատերն են անում, մենք եւս այդպես ենք վարվել: Բացի այդ սկիզբն էր եւ ցանկանում էինք, որ մեզ հիշեին: Այդպես ավելի արդյունավետ էր:

- Երա՛զ, այսինքն ցանկությո՞ւն կար ձայնասկավառակի միջոցով խմբին ճանաչման բերել:

- Երաժշտության ասպարեզում դա սովորական երեւույթ է: Իհարկե, բոլոր խմբերը չէ, որ այդպես են վարվում, սակայն մենք որոշեցինք այդպես անել: Մեզ համար մեր խմբի անունն այնքան ուժ ուներ, որ ձայնասկավառակի անունը մտածելիս, արդեն իսկ բնական ստացվեց, որ կիրառվի հենց խմբի անունը: Իմաստը ոչ թե ընտրության մեջ էր, այլ բառի:

- Հետաքրքիր է, թե ո՞վ առաջինն առաջարկեց, որ խումբը կոչվի «Զուլալ»: Պարզ է, թե ինչու է «Զուլալ» կոչվում, սակայն այդ ինչպե՞ս եղավ, որ հենց այդ անունը դրվեց:

- Միասին ենք որոշել մեր խմբի անունը: Գիտե՞ք, թե ինչպես եղավ: Ես ձեռքս էի առել բառարանը (Հ.Ծ. պատմում է Երազ Մարկարյանը): Այդպես փնտրում էինք: Մեկ ամիս շարունակ մենք այլ անվանում էլ ենք ունեցել: Այդ մասին անգամ դժվարանում ենք հիշել, բայց սկզբում մենք կոչվել ենք «Կակաչ» տրիո: Գիտեինք, իհարկե, որ այդ անունը մնայուն չէ, այն ժամանակավոր բնույթ ուներ: Բացել էի բառարանը եւ ներկայացնում էի բառերը: Մարքեթինգ ուսանելիս սովորել էի, որ հատկապես X-ով եւ Z-ով սկսվող բառերը շատ լավ են գործածվում: Բացել էի Z-ով բառերի էջը եւ կարդում էի: Հասա «զուլալ» բառին, կարդացի իմաստը, արագ եղավ ամեն բան եւ երեքս էլ մի տեսակ վստահաբար կողմ էինք հենց այդ անվանը: Համաձայնվեցինք այդ անվան շուրջ եւ արդեն գիտեինք՝ դրանով ենք հանդես գալու:



- Անդրադառնանք Ձեր վերջին ձայնասկավառակին: Այն լույս է տեսել վերջերս` 2016 թ.-ին: Մի փոքր մե՞ծ չէ «Յոթ Աղբյուրներ» ձայնասկավառակի եւ դրան նախորդած ալմբոմի «դատարկ» ու «որոշակի անդունդային» ժամանակահատվածը: Այն լույս էր տեսել 2007 թ.-ին: Կա՞ն օբյեկտիվ պատճառներ, որ նոր ձայնասկավառակ թողարկել եք գրեթե 9 տարի անց:

- Կարծում եմ` փոքր ժամանակահատված է (Հ.Ծ. պատասխանում է Երազ Մարկարյանը և ծիծաղում):

- Կա՞ն իրական պատճառներ: Գո՞ւցե անձնական խնդիրներ կային: Ունե՞ք սոլո կարիերա: Միայն տրիոյի շրջանակներո՞ւմ եք հանդես գալիս բեմերում, թե՞ նաեւ երբեմն որպես սոլո կատարող եք հանդես գալիս:

- Բոլորս նաեւ այլ գործեր ունենք (Հ.Ծ. պատասխանում է Անայիսը): Այս վերջին ձայնասկավառակն իսկապես մի քիչ առավել ժամանակ պահանջեց մեզնից: Մեր անձնական կյանքը վերջին շրջանում շատ լեցուն է եղել: Իրականում մենք շատ էինք ուզում, որ այս վերջին ձայնասկավառակը իսկապես հնարավորինս լավը ստացվի:

- Պետք էր շատ լավ պատրաստված լիներ այս ձայնասկավառակը (Հ.Ծ. հավելում է Թենին):

- Անհրաժեշտ էր, որ այս ձայնասկավառակը մարսված լինի: Բացի այդ մենք երեքս միասին վերցրած 7 երեխաներ ենք դաստիարակում: Ժամանակատար է (Հ.Ծ. ներկայացնում է Երազը): Այդ ընթացքում նաեւ յուրաքանչյուրս առանձին նախագծերով էլ է զբաղվել: Այս անգամ մի փոքր ավելի դժվար էր մեզ համար, քանի որ բծախնդիր մոտեցում էինք ցուցաբերել:



- Թենի՛, մի՞թե այդքան բծախնդորեն եք աշխատել ձայնսկավառակի վրա:

- Իսկապես բծախնդիր լինելը եւս պատճառներից մեկն էր: Մենք ուզում էինք հնարավորինս հարուստ ձայնասկավառակ պատրաստել: Այժմ, երբ ամեն բան դեպի թվայնացում է գնում, մեզ համար հեշտ կլիներ, օրինակ, այսպես ասած 6-8 տակտով երգեր ձայնագրել: Բայց մեր մշակումներն ու երգերն ընդհանրապես կարճ են լինում: Այս ձայնասկավառակում չկա մի երգ, որի շուրջ մենք ժամերով քննարկումներ արած չլինենք: Ամեն ինչ շատ մանրամասն ենք ընտրել: Շատ ուշադիր ենք ընտրել ամեն երգ: Այսպես էինք աշխատում նաեւ առաջին ձայնասկավառակը ստեղծելիս: Այդ ժամանակ ուղղակի 3 երգ ունեցանք ալբոմի մեջ: Ամեն ինչ իր տեղն ունի «Յոթ Աղբյուրներ» ձայնասկավառակում, մտածված է ամեն բան:

- Մինչեւ մեր առաջին պաշտոնական ձայնասկավառակը, մենք մեկ այլ ալբոմ էլ ենք ունեցել: Ահա այդ մասին է խոսում Թենին: Այն մեծ տարածում չգտավ, քանի որ ընդամենը 3 երգեր էին ամփոփված (Հ.Ծ. հավելում է Երազը):

- Անայի՛ս, բոլոր մշակումնե՞րն են տեղ գտել այդ նոր ալբոմում:

- Այս նոր ալբոմում մենք մի քանի մշակված երգեր չենք ընդգրկել: Մենք կարծում էինք, որ դրանք տեղ չունեն այս ալբոմում, դրա համար հանեցինք: Ավելի շատ գործ արեցինք, ավելի երկար ժամանակ պահանջվեց: Ահա թե որոնք են հիմնական պատճառները:

- Անայի՛ս, երգարվեստում համագործակցում եք նաեւ Գեւորգ Մուրատի` Ձեր ամուսնու հետ եւ վերջին ձայնասկավառակի ստեղծման աշխատանքներում մեծ է նաեւ նրա դերը: Այդ ինչպե՞ս ստեղծագործական համագործակցություն ստեղծվեց Ձեր եւ իր միջեւ: Միասին նաեւ Մարսելում եք ելույթներ ունեցել: Դժվար չէ՞ արվեստում համագործակցելն ամուսնու հետ:

- Ընդհանրապես դժվար չէ: Ընդհակառակը կասեի` շատ հեշտ է: Երբ սկսեցինք նաեւ արվեստում իրար հետ աշխատել, առավել մոտեցանք իրար: Միասին առաջին համագործակցության փորձերը եղել են 2009 կամ 2010 թ.-ին: Երկուսս էլ շատ էինք սիրում միմյանց արվեստը, դա եւս կարեւոր բաղադրիչ էր մեր հարաբերություններում: Իբրեւ անձեր եւ երաժշտասերներ իրար շատ լավ ենք հասկանում: Ավելի համբերատար աշխատանք էր միասին աշխատելը, քան այն պարագայում, երբ միասին չէինք աշխատում:



- Ակապելլա տրիոյի ստեղծումից 14 տարի է անցել: Առաջին անգամ ելույթ ունենալ Հայաստանում առաջարկությունն ինչպիսի՞ զգացմունքներ առաջացրեց Ձեզ մոտ: Երա՛զ, ինչպե՞ս ընդունեցիք «Deem Communications» ընկերության հրավերը:

- Հայաստանում ելույթ ունենալու մասին խոսակցությունները երկու-երեք տարի առաջ սկսվեցին: Մեկ անգամ չէ, որ մեզ դիմել էին Հայաստան գալու եւ համերգ ունենալու համար: Այն ժամանակ կարծես թե լավ պահ չէր ընտրված. մեր անձնական կյանքում բազմում հարցեր կային: Բազում անգամներ խոսել ենք, փորձել հարմարեցնել, բայց չէր ստացվում: Մենք չափազանց ուրախ էինք, որ հնարավորություն կա ելույթ ունենալու Հայաստանում: Սա մեր մայր երկիրն է, ինչի պատճառով այն եւս մեր հայրենիքն է: Առավելապես ոգեւորվեցինք նոր հրավեր ստանալու ժամանակ: Դժվար է բացատրել, թե ինչպիսի զգացումներ ենք ապրել: Ես վստահ եմ, որ տեղացիները մեր երգացանկի շատ երգերի ծանոթ են: Կան երգեր, իհարկե, որ գտել ենք արխիվներից, սակայն մեծ մասը հայտնի կատարումներ են:

- Անայի՛ս, ի՞նչ սպասելիքներ ունեք հայ հանդեսատեսից, որը Ձեր երաժշտության ծանոթ է հիմնականում «YouTube»-ի միջոցով:

- Մենք շատ շնորհակալ ենք համերգի կազմակերպիչներից այստեղ լինելու համար: Մենք ամենուր ներկայացնում ենք մեր հայկական երաշժտությունն աշխարհի հանդիսատեսին, ինչպես Կոնգրեսի գրադարանում, Քենեդի կենտրոնում... Եվ մենք տարածում ենք մեր երաժշտությունը 7000 երեխաների շրջանում Նյու Յորքում: Մենք պատիվ ունեք այն ներկայացնելու մեր ձեւով: Շատ շնորհակալ ենք, որ Երեւանը մեզ ընդունում է իբրեւ արվեստագետներ, ովքեր հայակական ժողովրդական երաժշտություն են պահպանում եւ աշխարհին ներկայացնում: Մենք պատվի ենք արժանացել լինելու մեր հայկական երաժշտության մի մասնիկը:



- Թենի՛, ինչպե՞ս եք գտնում մեր արմատներից եկող երաժշտությունը, որը դեռեւս շատ հանրահայտ չէ: Որտե՞ղ եք փնտրում` Հայաստանո՞ւմ, թե արտերկրում, որտեղ Արեւմտյան Հայաստանից բազում գաղթածների սերունդներ կան եւ երաժշտության պատպանության օրինակները եւս շատ են:

- Զանազան ձեւերով ենք փնտրում. լինի դա երգարաններում, «YouTube»-ում, անգամ բավականին հին արձանագրություններում, ասել է թե` ամեն տեղ: Հիմնականում մենք գտնում են հին տետրերում մեր երգերը պահպանած մարդկանց, ովքեր մեզ տալիս են արխիվները: Երբեմն նաեւ մարդիկ կան, ովքեր մեզ են դիմում, որպեսզի մշակենք կամ երգենք իրենց գրած երգերը: Ամենից զատ կուզեինք Արմեն Մովսիսյանի մասին խոսել, ով Հայատասնի նշանավոր կոմոզիտորներից է եւ ում մենք ընտրեցինք: Նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններից «Մանչս»-ը ժողովրդական երգի ոճ ունի ու անմիջապես մեր սրտին կպավ: Մենք իրեն դիմեցինք ու հիմա կապի մեջ ենք, մինչեւ այժմ համագործակցում ենք: Մյուս մարդը, ում կուզեինք նշել, Պետրոս Սալահադեյանն է, ով Բելգիայից եկել եւ աշխատում է Լոս Անջելեսում, երկու հրատարակած գիրք ունի, որոնք շատ կարեւոր են: Նա մի կողմից բացատրում է բառերով, նոտաներով, որը շատ հարմար է մեզ համար:

- Հայաստանում դեռ մեկ համերգ էր նախատեսվե: Եթե հանդիսատեսը հավանի Ձեզ ու ցանկություն լինի եւս մեկ համերգի, պատրա՞ստ եք արդյոք տարվա ընթացքում եւս մեկ անգամ վերադառնալ: Թենի՛, ունե՞ք արդեն ընթացքի մեջ նախագծեր:

- Տակավին այո՛, պատրաստ ենք: Մեզ համար պատիվ է ակապելլա տրիոյի ստեղծումից 14 տարի հետո լինել Հայաստանում: Մենք շատ ենք հավատում 7 թվին ու 7 տարի հետո ունենալով նոր ալբոմ` մենք այստեղ ենք որպես եռյակ, որի երգերը սփյուռքի տարբեր քաղաքներում արդեն տարածվել են: Մեզ համար շատ իմաստալից է, որ այս տարի այստեղ ենք: Հուսամ մարդիկ բնականորեն սա կընդունեն: Չենք եկել, որ ասենք ու հայտարարենք` մենք ենք վարպետները, բայց մեր ոճով, մեր ձայնով կփորձենք ուժ տալ Հայաստանին: Մենք սիրով պատրաստ ենք վերադառնալու ու արդեն առկա գրաֆիկում անպայման տեղ կբացենք: Մեր սրտերը լայն են ու ճանապարհն էլ գիտենք: